اکسیژنساز (Oxygen Concentrator) دستگاهی پزشکی است که برای تولید اکسیژن با خلوص بالا از هوای محیط طراحی شده است. این دستگاهها برای بیمارانی که دچار بیماریهای مزمن تنفسی یا کمبود اکسیژن خون هستند، حیاتی به شمار میروند. به کمک اکسیژنساز، بیمار میتواند در منزل یا بیمارستان بدون نیاز به سیلندر اکسیژن سنگین، اکسیژن خالص را بهطور مداوم دریافت کند.
در هوای محیطی، تنها ۲۱ درصد اکسیژن وجود دارد و باقی عمدتاً از نیتروژن و گازهای دیگر تشکیل شده است. کار اصلی اکسیژنساز، جداسازی نیتروژن و تغلیظ اکسیژن است تا اکسیژنی با خلوص ۹۰ درصد به بالا تولید شود.
اکسیژنساز چیست و چرا اهمیت دارد؟
انواع دستگاه اکسیژنساز از نظر ظرفیت و کاربری
اکسیژنسازها از جنبههای مختلفی دستهبندی میشوند. مهمترین دستهبندی، بر اساس ظرفیت خروجی اکسیژن در دقیقه است. اکسیژنسازها بهطور کلی در ظرفیتهای ۳، ۵، ۸، ۱۰ لیتری در دقیقه طراحی میشوند. مدلهای ۳ و ۵ لیتری برای بیماران خانگی و مدلهای ۸ و ۱۰ لیتری برای مصارف بیمارستانی یا بیماران با نیاز به اکسیژن بالا مناسب هستند.
از نظر کاربری، دستگاهها به دو گروه تقسیم میشوند:
۱. اکسیژنساز ثابت (Stationary):این مدلها بزرگتر و سنگینترند، معمولا وزن آنها بین ۱۵ تا ۳۰ کیلوگرم است و برای استفاده در خانه یا مراکز درمانی ثابت طراحی شدهاند. به برق شهری متصل میشوند و ظرفیت تولید اکسیژن بالاتری دارند.
۲. اکسیژنساز پرتابل (Portable):
این مدلها کوچکتر، سبکتر و قابلحمل هستند (با وزنی حدود ۲ تا ۸ کیلوگرم). باتریدارند و به بیماران امکان تحرک و استفاده از اکسیژن در سفر یا بیرون از خانه را میدهند. ظرفیت خروجی آنها معمولا کمتر از مدلهای ثابت است.
نحوه عملکرد دستگاه اکسیژنساز
اکسیژنسازها معمولا از تکنولوژی PSA (Pressure Swing Adsorption) بهره میبرند. این فرآیند شامل مکش هوا از محیط، فشردهسازی آن و عبور هوا از بستر زئولیت است. زئولیت مولکولهای نیتروژن را به خود جذب کرده و بهاینترتیب اکسیژن خالص از خروجی دستگاه به بیمار میرسد.
مراحل کار دستگاه بهطور خلاصه شامل:
-
مکش هوا با کمپرسور
-
عبور هوای فشرده از فیلتر زئولیت
-
جدا کردن نیتروژن از اکسیژن
-
خروج اکسیژن خالص از دستگاه به لوله بینی یا ماسک بیمار
مزایا و ویژگیهای دستگاههای اکسیژنساز
-
بینیاز از پر کردن مجدد:
برخلاف کپسولهای اکسیژن که باید مرتب شارژ شوند، اکسیژنساز با دریافت هوای محیط اکسیژن تولید میکند. -
استفاده ایمنتر:
در مقایسه با سیلندر که احتمال انفجار دارد، اکسیژنساز ایمنی بیشتری برای بیماران خانگی دارد. -
صرفهجویی اقتصادی:
هزینه خرید یکباره اکسیژنساز از شارژ مداوم کپسولها بهمراتب کمتر است. -
قابلیت کارکرد ۲۴ ساعته:
مدلهای باکیفیت میتوانند بهصورت پیوسته و بدون وقفه اکسیژن تولید کنند. -
نشانگرها و آلارمها:
اکثر مدلهای پیشرفته دارای نمایشگر میزان خلوص اکسیژن، آلارم افت فشار یا قطع برق و شمارنده مدتزمان کارکرد هستند.
کاربردهای اصلی اکسیژنساز
-
بیماران COPD (انسداد مزمن ریه)
-
بیماران قلبی که دچار هیپوکسی میشوند
-
نوزادان با مشکلات تنفسی
-
بیماران مبتلا به کووید-۱۹ یا بیماریهای عفونی ریوی
-
درمان برخی اختلالات خواب مانند آپنه خواب شدید
-
استفاده در کلینیکها و اورژانسها
نکات مهم در خرید اکسیژنساز
۱. خلوص اکسیژن خروجی:
استاندارد تولید اکسیژنساز، خلوص بالاتر از ۹۰ درصد است. دستگاهی با خلوص کمتر از ۸۷ درصد استاندارد نیست.
۲. صدای دستگاه:
مدلهای بیکیفیت صدای زیادی تولید میکنند که موجب آزار بیمار و اطرافیان میشود. سطح صدای کمتر از ۴۵ دسیبل مطلوب است.
۳. توان کارکرد مداوم:
دستگاه باید توانایی کار بدون وقفه برای ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ساعت را داشته باشد.
۴. گارانتی و خدمات پس از فروش:
وجود نمایندگی معتبر برای تامین قطعات و تعمیر اکسیژن ساز دستگاه از اهمیت بالایی برخوردار است.
۵. مصرف برق:
مدلهای کممصرف به کاهش هزینههای انرژی کمک میکنند.
۶. ابعاد و وزن:
در انتخاب دستگاه برای بیمار خانگی سالمند باید به وزن و امکان جابهجایی آسان توجه شود.
تفاوت اکسیژنساز با کپسول اکسیژن
-
اکسیژنساز منبع بیپایان اکسیژن تولید میکند اما کپسول ظرفیت محدودی دارد.
-
هزینه اکسیژنساز در بلندمدت کمتر از شارژ سیلندر است.
-
اکسیژنساز ایمنی بالاتری دارد.
-
سیلندر نیازمند فضای بزرگ و حملونقل دشوار است اما اکسیژنساز فضای کمتری اشغال میکند.
برندهای معتبر اکسیژنساز در بازار ایران و جهان
-
فیلیپس (Philips Respironics)
-
یوول (Yuwell)
-
لانگفیان (Longfian)
-
بایون (Bion)
-
دویلبیسمارک (Devilbiss)
-
زناو (Zen-O) برای مدلهای پرتابل
این برندها محصولات متنوعی در ظرفیتها و امکانات مختلف ارائه میکنند.
نحوه نگهداری از اکسیژنساز
برای افزایش طول عمر دستگاه:
-
فیلتر هوای ورودی را بهصورت ماهانه تمیز یا تعویض کنید.
-
مرطوبکننده (Humidifier) را هر هفته ضدعفونی کنید.
-
از دستگاه در محیط پر گردوغبار و دود استفاده نکنید.
-
سالانه دستگاه توسط تعمیرکار متخصص سرویس شود.
سخن پایانی
اکسیژنسازها بهعنوان یکی از حیاتیترین تجهیزات پزشکی خانگی و بیمارستانی، نقشی مهم در درمان بیماران تنفسی ایفا میکنند. انتخاب دستگاهی با کیفیت، ظرفیت مناسب و خدمات پس از فروش معتبر میتواند از بروز خطرات احتمالی برای بیمار جلوگیری کند و به بهبود کیفیت زندگی او کمک کند. با رعایت اصول نگهداری، این دستگاهها تا سالها میتوانند اکسیژن مورد نیاز بیمار را با خلوص بالا تأمین کنند و به او استقلال بیشتری در زندگی روزمره بدهند.