اکسیژنسازها دستگاههای حیاتی برای بیماران تنفسی هستند. یکی از مهمترین اجزای این دستگاهها، زئولیت است؛ تعمیر اکسیژن ساز مادهای معدنی که نقش کلیدی در جداسازی اکسیژن از هوا دارد. با گذر زمان و استفاده مداوم، زئولیت فرسوده شده و نیاز به تعویض دارد. در این مقاله، فرآیند تعویض زئولیت، اهمیت آن، علائم خرابی، مراحل دقیق تعویض، نکات ایمنی و نگهداری، به صورت جامع بررسی خواهد شد.
بخش اول: زئولیت چیست و چه نقشی در اکسیژنساز دارد؟
زئولیت در یک نگاه
زئولیت یک ماده معدنی با ساختار کریستالی و خاصیت تبادل یونی است. این ماده توانایی بالایی در جذب نیتروژن دارد و به همین دلیل، در دستگاههای اکسیژنساز به عنوان فیلتر اصلی جداسازی اکسیژن استفاده میشود.
عملکرد زئولیت در اکسیژنساز
دستگاه اکسیژنساز با مکش هوای محیط، آن را وارد محفظههایی میکند که حاوی زئولیت هستند. زئولیت نیتروژن موجود در هوا را جذب کرده و اکسیژن خالصتری (تا ۹۵٪) را به بیمار منتقل میکند.
تعویض زئولیت در اکسیژنساز
بخش دوم: چرا و چه زمانی باید زئولیت تعویض شود؟
دلایل نیاز به تعویض زئولیت
-
کاهش راندمان جذب نیتروژن
-
فرسودگی ناشی از استفاده مداوم
-
آلودگی زئولیت با گرد و غبار یا رطوبت
-
خرابی مکانیکی بستر زئولیت
علائم هشداردهنده
-
کاهش خلوص اکسیژن تولیدی (کمتر از ۸۵٪)
-
صدای غیرعادی از دستگاه
-
افزایش فشار در مخزنها
-
عملکرد ناپایدار دستگاه
-
هشدارهای صفحهنمایش یا چراغهای دستگاه
زمان تعویض زئولیت
معمولاً پس از ۱۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ ساعت کارکرد مداوم دستگاه، نیاز به تعویض زئولیت وجود دارد. البته در مناطق مرطوب یا آلوده ممکن است این زمان کاهش یابد.
بخش سوم: مراحل گامبهگام تعویض زئولیت اکسیژنساز
⚠️ هشدار: تعویض زئولیت باید توسط افراد متخصص انجام شود. در صورت نداشتن تجربه، ممکن است به دستگاه آسیب جدی وارد شود.
مرحله ۱: خاموشکردن و ایمنسازی دستگاه
-
دستگاه را از برق جدا کنید.
-
اجازه دهید دستگاه کاملاً خنک شود.
-
ابزارهای لازم را آماده کنید (آچار، دستکش، ماسک، پیچگوشتی، ظرف برای زئولیت مصرفشده).
مرحله ۲: باز کردن درب دستگاه
-
با باز کردن پیچها، کاور یا بدنه دستگاه را جدا کنید.
-
به موقعیت سیلندرهای زئولیت (بستر جذب) دسترسی پیدا کنید.
مرحله ۳: تخلیه زئولیت قدیمی
-
با دقت مخزنهای زئولیت را باز کنید.
-
زئولیتهای مصرفشده را در یک ظرف جداگانه بریزید.
-
در صورت وجود رطوبت یا آلودگی، مخزن را خشک و تمیز کنید.
مرحله ۴: ریختن زئولیت جدید
-
از زئولیت مخصوص اکسیژنساز (معمولاً نوع ۱۳X یا LiX) استفاده کنید.
-
زئولیت را به صورت فشرده و یکنواخت داخل مخزن بریزید.
-
مراقب باشید که فیلترها، درپوشها و درزگیرها درست جایگذاری شوند.
مرحله ۵: بستن مخزن و تست عملکرد
-
بعد از پر کردن زئولیت، مخزن را ببندید.
-
دستگاه را دوباره مونتاژ کرده و روشن کنید.
-
درصد خلوص اکسیژن را با آنالایزر بررسی کنید.
بخش چهارم: انواع زئولیت مورد استفاده در اکسیژنساز
| نوع زئولیت | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|
| 13X | رایجترین نوع | دستگاههای خانگی |
| LiX (لیتیومی) | راندمان جذب نیتروژن بالاتر | دستگاههای حرفهای یا بیمارستانی |
| 5A | جذب سریعتر | برخی مدلهای خاص |
مقایسه زئولیتها
-
زئولیت لیتیومی گرانتر اما قدرتمندتر است.
-
نوع زئولیت باید مطابق با مشخصات فنی دستگاه باشد.
-
ترکیب دو نوع زئولیت در یک بستر ممکن است باعث کاهش عملکرد شود.
بخش پنجم: نکات ایمنی و نگهداری پس از تعویض زئولیت
نکات ایمنی در تعویض
-
همیشه از دستکش و ماسک استفاده کنید.
-
زئولیتها ممکن است گرد و غبار تولید کنند که تنفس آن مضر است.
-
از فشردهسازی بیش از حد زئولیت جلوگیری کنید.
نگهداری پس از تعویض
-
فیلترهای دستگاه را نیز تعویض یا تمیز کنید.
-
از قرار دادن دستگاه در محیط مرطوب خودداری شود.
-
دستگاه را به طور منظم سرویس کنید (هر ۶ ماه یکبار توصیه میشود).
-
از کارکرد بدون وقفه و شبانهروزی پرهیز شود.
بخش ششم: هزینه تعویض زئولیت
هزینه زئولیت جدید
-
قیمت بسته زئولیت بین ۱ تا ۴ میلیون تومان بسته به نوع و برند متفاوت است.
هزینه تعویض توسط تعمیرکار
-
دستمزد تعویض معمولاً بین ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان است.
-
در برخی موارد، تعویض زئولیت به همراه سرویس کلی انجام میشود.
هزینه کلی تخمینی
| آیتم | هزینه تقریبی (تومان) |
|---|---|
| زئولیت نوع 13X | 1,500,000 |
| دستمزد تعویض | 1,000,000 |
| سایر قطعات (درزگیر، فیلتر) | 300,000 |
| جمع کل | 2,800,000 |
بخش هفتم: پرسشهای متداول (FAQ)
۱. آیا میتوان زئولیت قدیمی را بازیابی کرد؟
در مواردی خاص با حرارتدهی در کوره صنعتی، مقداری از خاصیت جذب زئولیت برمیگردد، اما معمولاً بازیابی اقتصادی نیست.
۲. آیا تعویض زئولیت در خانه امکانپذیر است؟
بله، اما توصیه نمیشود مگر اینکه دانش فنی کافی داشته باشید.
۳. چه برندهایی از زئولیت برای اکسیژنساز مناسب هستند؟
برندهای معتبر مانند Honeywell، JALON، UOP از بهترین گزینهها هستند.
۴. اگر زئولیت تعویض نشود چه اتفاقی میافتد؟
خلوص اکسیژن به شدت کاهش مییابد و بیمار در معرض خطر قرار میگیرد.
۵. آیا استفاده از زئولیت ارزان یا تقلبی خطر دارد؟
بله، استفاده از زئولیت بیکیفیت میتواند باعث آسیب به دستگاه، افت راندمان و حتی انتشار گازهای سمی شود.
نتیجهگیری
تعویض زئولیت در اکسیژنساز یکی از مهمترین مراحل نگهداری این دستگاه حیاتی است. شناخت عملکرد زئولیت، علائم خرابی، انتخاب نوع مناسب، و انجام صحیح فرآیند تعویض، به افزایش عمر مفید دستگاه و حفظ سلامت بیماران کمک شایانی میکند. در صورت نداشتن تخصص کافی، توصیه میشود حتماً از خدمات تعمیرکاران مجرب استفاده کنید تا از بروز خسارتهای احتمالی جلوگیری شود.